Khi bước sang tuổi 40, hầu hết các cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp đều đã nói về sự nghiệp của mình bằng “thì quá khứ”. Trong suốt 22 kỳ FIFA World Cup trước đây, chỉ có duy nhất một cầu thủ không phải thủ môn được đứng trên sân khấu lớn nhất thế giới túc cầu ở độ tuổi ngoài 40: Roger Milla của Cameroon.
Milla từng thắp sáng World Cup Italia '90 với màn ăn mừng bằng điệu nhảy lắc hông đầy ấn tượng bên cột cờ phạt góc. Bốn năm sau, ông tiếp tục góp mặt tại USA '94 khi đã 42 tuổi, già hơn người đồng đội tuổi teen Rigobert Song tận 24 tuổi 42 ngày.
 |
Nhưng sau kỳ World Cup mùa hè này, Milla sẽ không còn cô đơn nữa. Cristiano Ronaldo của Bồ Đào Nha đang tham dự kỳ World Cup thứ sáu trong sự nghiệp ở tuổi 41. Luka Modrić của Croatia, ở tuổi 40, cũng sẽ có lần thứ năm chinh chiến tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Tiền đạo 42 tuổi của Qatar, Sebastian Soria, cũng là một cái tên khác trong danh sách.
Và còn có tiền đạo Edin Džeko của Bosnia-Herzegovina, người vừa chèo lái con thuyền quê hương giành vé đến với kỳ World Cup thứ hai trong lịch sử nước nhà ở tuổi 40. “Tôi vô cùng hạnh phúc khi được đảm đương trọng trách đội trưởng và dẫn dắt thế hệ trẻ tuyệt vời này đến với World Cup, và hy vọng sẽ còn nhiều thành công hơn nữa trong tương lai,” Džeko chia sẻ với ESPN.
Liệu việc “Over 40 Club” có thể đón nhận thêm tới 4 thành viên mới chỉ trong một kỳ World Cup duy nhất có phải là chuyện ngẫu nhiên? Phải chăng câu trả lời chỉ đơn giản là họ là những tài năng quá kiệt xuất, sở hữu sự bền bỉ phi thường, biết cách giữ cho cơ thể và tâm trí luôn đạt đẳng cấp cao nhất để duy trì vị thế không thể thay thế ở đội tuyển quốc gia? Hay chính những tiến bộ trong khoa học thể thao, dinh dưỡng và cách quản lý nhân sự sẽ giúp chuyện này trở nên phổ biến hơn tại các kỳ World Cup tiếp theo? Hay cả hai lý do đó?
***
Trò chuyện với Džeko là một trải nghiệm khiến người đối diện phải liên tục thán phục. Sau khi giúp Schalke 04 thăng hạng trở lại Bundesliga, lão tướng người Bosnia-Herzegovina tỏ ra hoàn toàn thoải mái với việc thay đổi qua lại giữa ba ngôn ngữ khi trò chuyện cùng một nhóm đông đảo phóng viên. Anh lần lượt trả lời các câu hỏi về khoảng thời gian chơi bóng tại Thổ Nhĩ Kỳ, 6 tháng đầy khó khăn ở Fiorentina, tình yêu dành cho đất nước Thụy Sĩ, trải nghiệm thi đấu dưới sự dẫn dắt của cựu HLV trưởng Manchester City - Pep Guardiola, và cả cơ hội của Bosnia-Herzegovina tại kỳ World Cup lần này. Džeko trông rất tươi tắn, hào hứng và ngập tràn tình yêu với trái bóng tròn. Thế nhưng, chỉ mới tháng 12 năm ngoái thôi, tình cảnh của anh chẳng hề sáng sủa chút nào.
Sự nghiệp của Džeko đã đi qua nhiều bến đỗ từ Teplice đến Wolfsburg, Manchester City, Roma và Internazionale. Anh từng góp mặt tại World Cup 2014 - kỳ World Cup đầu tiên của Bosnia-Herzegovina với tư cách một quốc gia độc lập sau khi tách khỏi Nam Tư vào năm 1992. Sau giai đoạn khoác áo Fenerbahce từ năm 2023 đến 2025, anh chuyển tới Fiorentina. Tuy nhiên, Džeko đã không thể hoà nhập với CLB chủ sân Artemio Franchi. Trong những thời điểm tăm tối ở nửa đầu mùa giải 2025-26, anh thậm chí từng nghĩ rằng sự nghiệp của mình thế là hết. “Khi kết quả của đội bóng không tốt, còn bản thân bạn lại không được ra sân, giống như tôi ở Fiorentina, sẽ có rất nhiều suy nghĩ tiêu cực bủa vây lấy tâm trí bạn,” Džeko tâm sự.
Có lẽ tuổi 40 thực sự là điểm dừng thích hợp cho sự nghiệp quần đùi áo số của lão tướng này. Tuy nhiên, khi thị trường chuyển nhượng tháng 1 mở cửa, anh đã nhận được nhiều lời đề nghị, trong đó có một đề xuất rất hấp dẫn từ Paris FC. Nhưng đồng thời cũng có một lời mời từ Schalke 04, “gã khổng lồ sa cơ” của bóng đá Đức đã phải xuống chơi ở giải Hạng nhì (2. Bundesliga) từ năm 2021.
"Vào tháng 1, với tôi yếu tố quan trọng nhất là tình cảm, tôi cần một thứ gì đó mang lại nhiều cảm xúc hơn (so với ở Fiorentina). Ở Schalke, người hâm mộ và sân vận động tại đây vô cùng đặc biệt. Họ đã tiếp thêm năng lượng và sự tích cực cho tôi, điều đó thôi thúc tôi phải nỗ lực hết mình trong mỗi buổi tập và từng trận đấu... Ngay cả sau 20 năm chơi bóng, khi đã có gần như mọi thứ, cảm giác này vẫn thật tuyệt vời và giúp tôi tiếp tục vững bước tiến lên,” Džeko chia sẻ.
 |
Ngoài ra, giấc mơ World Cup cũng đã thúc đẩy anh rất mạnh mẽ. Bosnia-Herzegovina lúc đó phải đá vòng play-off khu vực châu Âu và buộc phải thắng hai trận liên tiếp mới có thể đi tiếp. Thử thách đầu tiên là đội tuyển Xứ Wales ở vòng bán kết; Džeko chính là người ghi bàn gỡ hòa cho Bosnia-Herzegovina, giúp họ kéo trận đấu vào loạt sút luân lưu và giành chiến thắng. Đối đầu với Italy trong trận chung kết, lão tướng 40 tuổi tiếp tục kiến tạo cho Haris Tabakovic ghi bàn gỡ hòa trước khi Bosnia-Herzegovina thêm lần nữa giành chiến thắng trong một loạt “đấu súng” cân não khác. “Chúng tôi đã trải qua một cuộc hành trình đầy gian nan,” Džeko tâm sự. "Nhưng trong quá trình chuẩn bị, cả đội đều cảm nhận được nguồn năng lượng tích cực, và nhờ đó chúng tôi đã thực sự thể hiện được bản lĩnh cũng như cá tính của mình."
Tại kỳ World Cup này, anh sẽ đeo băng đội trưởng và sát cánh cùng những cầu thủ trẻ từng lớn lên với thần tượng là chính anh.
“Có điều gì mà chúng tôi không thể học hỏi từ anh ấy chứ?” tiền đạo Ermedin Demirovic của Stuttgart khẳng định vào tháng Ba. “Khi thần tượng của bạn là một tiền đạo như Edin Džeko, bạn nên phân tích từng bước chân của anh ấy, bởi vì việc có thể chơi hay đến vậy ở độ tuổi đó là điều không thể tin nổi... Anh ấy là một cầu thủ vĩ đại, không chỉ ở thời điểm hiện tại và không chỉ đối với người dân Bosnia.”
Khoảng cách tuổi tác giữa Džeko và người đồng đội 18 tuổi Kerim Alajbegovic lên tới 21 tuổi 6 tháng. “Khi đứng cạnh tụi nhỏ, tôi kiểu ‘Ôi trời, chú già hơn mày tận 22 tuổi đấy,’” Džeko hóm hỉnh kể. “Thật điên rồ, nhưng điều đó cũng có nghĩa là tôi đã làm được những điều đúng đắn trong quá khứ, và chứng minh rằng tôi đã tập luyện cực kỳ chăm chỉ."
Bí quyết cho sự bền bỉ của Džeko là gì? “Mỗi buổi sáng thức dậy, chỗ nào trên người tôi cũng đau nhức cả,” anh chia sẻ. “Bạn cần vài phút để đứng dậy, khắp cơ thể đều thấy đau, nhưng đó cũng chính là cách cơ thể đang ‘cập nhật tình hình’ cho bạn và giúp bạn giữ được thể trạng tốt nhất.
“Tôi chưa bao giờ tưởng tượng nổi mình vẫn còn chơi bóng ở tuổi 40. Nhưng tôi đã luôn cố gắng lắng nghe và chăm sóc cơ thể cũng như đôi chân của mình. Trong suốt 10 năm qua, tôi buộc phải tập tành nhiều hơn một chút so với thời tuổi đôi mươi... Nhưng tôi yêu các buổi tập, vì suy cho cùng, bạn phải khỏe mạnh và sung sức thì mới sinh tồn được trong thế giới bóng đá đỉnh cao này, và quan trọng nhất là bạn vẫn phải giữ được tình yêu vẹn nguyên với bóng đá.”
Một trong những điều Džeko đã phải hy sinh là các buổi tụ tập cà phê sau giờ tập để nhường chỗ cho việc hồi phục và giãn cơ. Anh cũng tự điều chỉnh lối chơi của mình trên sân - trong trận đấu với Xứ Wales, Džeko thường hoạt động gần vạch vôi giữa sân. Đôi khi anh lùi sâu để gây áp lực lên khu trung tuyến, nhưng phần lớn thời gian anh chọn cách chơi rình rập ngay sát hậu vệ cuối cùng của đối thủ, tận dụng khả năng phán đoán và kinh nghiệm lọc lõi của mình để chiến thắng sức trẻ và tốc độ.
“Cách đá ấy đến rất tự nhiên, bởi vì tôi không còn là gã cầu thủ của 10 năm trước nữa,” anh phân tích. “Tôi không thể chạy như ngày xưa. Nhưng đôi khi việc bớt đi một bước chạy lại có thể giúp bạn ghi thêm được một bàn thắng. Nếu tôi mà phải đua tốc độ với mấy đứa hậu vệ trẻ thì xin chịu ch/ết, nhưng đó cũng chưa bao giờ là phong cách chơi bóng của tôi cả. Thay vào đó, điểm mạnh của tôi là chất lượng kỹ thuật và khả năng săn bàn, vì vậy tôi luôn cố gắng phát huy tối đa chúng.”
***
Sự tận tuỵ với nghề của Cristiano Ronaldo thì ai cũng biết. Chế độ tập luyện nghiêm ngặt của siêu sao 41 tuổi ngập tràn trên các trang mạng xã hội, trong khi anh vẫn tiếp tục theo đuổi mục tiêu cán mốc 250 lần khoác áo đội tuyển Bồ Đào Nha và 1.000 bàn thắng trong sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp. Chính CR7 đã tuyên bố vào tháng 11 năm ngoái rằng: “Cơ thể tôi vẫn ngon lành lắm. Tôi muốn tiếp tục ghi bàn và cống hiến cho đội bóng. Đây chính là cuộc sống của tôi."
HLV trưởng của đội tuyển Bồ Đào Nha, Roberto Martinez, biết rằng ông đang làm việc với một “biểu tượng của bóng đá thế giới”, đồng thời cũng là một “người đội trưởng mẫu mực”, như ông đã chia sẻ trong buổi công bố danh sách đội hình dự World Cup 2026. “Mỗi ngày trôi qua, cậu ấy đều xem đó là cơ hội để trở nên tốt hơn ngày hôm qua,” Martinez chia sẻ hồi tháng 1. “Có những cá nhân sẽ khiến bạn không thể đo đếm nổi khát khao của họ... Mọi thứ đều trở nên thật dễ dàng khi được huấn luyện những cầu thủ như vậy, bởi vì họ luôn muốn chiến thắng.
“Họ tự chăm sóc bản thân tới mức tối đa. Họ bị ám ảnh bởi mọi chi tiết có thể mang lại lợi thế, bất kể nhỏ tới đâu đi chăng nữa. Đó có thể là chế độ dinh dưỡng, chiến thuật, hay nghiên cứu đối thủ; họ thực sự bị ám ảnh bởi mấy việc này. Tuy nhiên, họ cũng sẽ đòi hỏi rất cao ở những người xung quanh và môi trường xung quanh mình.”
 |
Luka Modrić đã chia tay Real Madrid vào mùa hè năm ngoái để gia nhập AC Milan. Anh bước sang tuổi 40 vào tháng Chín năm ngoái và ghi bàn đầu tiên cho CLB mới chỉ 5 ngày sau đó, trước Bologna. “Tôi hy vọng mọi người sẽ không liên tục nhắc đến tuổi tác của tôi nữa,” anh nói. Ngôi sao người Croatia cho rằng sự bền bỉ của mình bắt nguồn từ tình yêu dành cho bóng đá, trong khi chuyên gia thể lực lừng danh của Real Madrid, Antonio Pintus, thì nhận định rằng đó là nhờ “sự chuyên nghiệp phi thường” của tiền vệ này.
“Luka chăm chút rất kỹ cho việc tập luyện, dinh dưỡng, hồi phục, và trên hết, cậu ấy sở hữu một ý chí luôn thôi thúc bản thân không bao giờ được hài lòng với hiện tại,” Pintus chia sẻ với tờ Gazzetta dello Sport. “Cậu ấy là một trong những ví dụ hiếm hoi về sự trường thọ trong thế giới thể thao, là kết quả của sự tận tụy bền bỉ mỗi ngày.”
Džeko nhớ lại lần đầu tiên anh đối đầu với cả hai người họ là từ hơn một thập kỷ trước, vào năm 2011. “Họ là những người làm việc cực kỳ chăm chỉ, những cầu thủ kiệt xuất, và không phải tự dưng mà họ vẫn còn trụ lại được trong thế giới bóng đá đỉnh cao,” Džeko nói. “Bạn phải đánh đổi bằng rất nhiều mồ hôi, nước mắt mới làm được điều đó. Tôi mừng cho bản thân mình và vô cùng tự hào khi được đứng chung trong một nhóm nhỏ những cầu thủ tuyệt vời ấy.”
***
Vậy chính xác thì lý do nào đã đưa chúng ta đi từ chỗ chỉ có duy nhất một lão tướng ngoài 40 tuổi không phải thủ môn thi đấu trên sân trong một kỳ World Cup sang khả năng có tới 4 người nữa làm được như thế?
Luís Branquinho, một phó giáo sư tại Học viện Bách khoa Portalegre ở Bồ Đào Nha, và là đồng tác giả của một công trình nghiên cứu khoa học thể thao mang tên “Đường cong lão hóa: Tuổi tác ảnh hưởng thế nào đến hiệu suất thể chất trong bóng đá đỉnh cao”. Nghiên cứu này - sau khi phân tích 5.203 màn trình diễn cá nhân của 98 cầu thủ tại giải VĐQG Brazil từ năm 2020 đến 2024 - đã “định lượng hóa” tác động của tuổi tác lên phong độ. Kết quả cho thấy các cầu thủ thường đạt tốc độ tối đa ở độ tuổi 25,7, sức bền đỉnh cao ở độ tuổi 24,8 và độ bùng nổ mạnh mẽ nhất ở tuổi 26.
“Dựa trên nghiên cứu của chúng tôi, những lão tướng này rõ ràng là các trường hợp dị biệt,” Branquinho chia sẻ với ESPN. “Xét về mặt sinh học, sức mạnh cơ bắp của một cầu thủ thường bắt đầu suy giảm vào khoảng năm 27 hoặc 28 tuổi. Mấy sợi cơ co rút nhanh cũng vậy. Điều mà những ngôi sao này cùng các HLV của họ đã làm quá tốt là tạo ra sự cân bằng giữa khả năng kháng cự tự nhiên của cơ thể với các hoạt động thể chất mà thế giới bóng đá đỉnh cao yêu cầu, đồng thời giữ cho cơ thể luôn ổn định. Nếu một cầu thủ chạy cánh mất đi tốc độ bùng nổ, bạn có thể chuyển họ vào chơi trong trung lộ, nơi ít đòi hỏi những pha bứt tốc hơn.
“Đối với Ronaldo, đúng vậy, tốc độ và sự nhanh nhẹn của cậu ấy đã giảm đi, nhưng sức bền và khả năng chịu đựng vẫn được giữ nguyên nhờ cái cách cậu ấy điều chỉnh mọi thứ để có thể tiếp tục thi đấu đỉnh cao.”
 |
Đáng chú ý, hiện tượng “trường thọ” này diễn ra trong bối cảnh giới cầu thủ đang phải gồng mình gánh chịu một lịch thi đấu ngày càng dày đặc và quá tải. Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Thế giới (FIFPRO) từng cảnh báo rằng các cầu thủ không thể liên tục chịu đựng “những mùa giải thi đấu với cường độ cực hạn” hết năm này qua năm khác mà không phải trả giá bằng các chấn thương hay sa sút phong độ. Giám đốc điều hành của Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Anh (PFA), ông Maheta Molango, thì bày tỏ lo ngại tại một hội nghị gần đây của FIFPRO rằng kỳ World Cup lần này sẽ không còn là nơi tôn vinh “đội bóng tài năng nhất”, mà thay vào đó “nó sẽ biến thành một cuộc chiến sinh tồn xem đội nào khỏe nhất, dẻo dai nhất”.
“Nếu nhìn rộng ra các môn thể thao khác trên toàn cầu, bạn sẽ thấy thêm những vận động viên tuy đã luống tuổi nhưng vẫn có thể trình diễn với đẳng cấp rất cao, chẳng hạn như ngôi sao bóng rổ LeBron James của đội Los Angeles Lakers. Rõ ràng ở đây có sự kết hợp giữa bộ gen di truyền, phương pháp tập luyện và cả việc quản lý khối lượng vận động một cách khoa học,” Darren Burgess, Giám đốc hiệu suất của Juventus, đại diện cho FIFPRO, chia sẻ với ESPN. “Trong trường hợp của Modrić, khi trực tiếp theo dõi cậu ấy thi đấu năm nay, tôi nhận thấy cách dùng sức của cậu ấy trong các trận đấu được phân phối vô cùng hợp lý và hiệu quả. Còn với giải đấu của Ronaldo, tôi có những dữ liệu khách quan và chi tiết cho thấy giải Vô địch quốc gia Saudi Arabian có yêu cầu thể lực ở mức độ ra sao trong mỗi trận đấu. Điều đó chắc chắn giúp ích rất nhiều cho những cầu thủ này để họ kéo dài tuổi thọ sân cỏ. Tôi muốn tin rằng ‘sự trường thọ’ này là nhờ khoa học thể thao và việc phân phối tải trọng vận động hợp lý, nhưng cũng không loại trừ khả năng họ chỉ là những hiện tượng cá biệt nằm ngoài quy luật tự nhiên.”
Tuy nhiên, ông Molango vẫn có những mối lo ngại sâu sắc: “Tôi nghĩ chuyện này còn liên quan mật thiết đến giai đoạn đầu sự nghiệp của họ, tức là hồi ấy họ có bị ‘vắt kiệt sức’ với mật độ trận đấu dày đặc ngay khi mới bước chân vào nghề hay không. Cristiano khi còn trẻ không phải cày ải tới 80 trận mỗi mùa, Luka và Edin cũng vậy.”
“Chúng tôi từng thực hiện một nghiên cứu so sánh số trận đấu mà Jude Bellingham đã chơi so với David Beckham ở cùng một độ tuổi. Kết quả là Bellingham đã phải đá nhiều hơn gấp 4 lần Beckham. Chúng tôi cũng đã làm bài kiểm tra tương tự với Vinícius Júnior và Ronaldinho, con số của Vinícius là gấp 3 lần.”
Gregory Dupont, một chuyên gia quản lý hiệu suất từng có thời gian làm huấn luyện viên thể lực tại Real Madrid và ĐTQG Pháp, đồng thời coi Zinedine Zidane là một trong những học trò xuất sắc nhất của mình, nhận định: “Rất khó để dự đoán liệu trong tương lai có xuất hiện thêm nhiều cầu thủ ngoài 40 tuổi khác hay không, bởi vì những cái tên này rất khác biệt; họ là những trường hợp hiếm có khó tìm, nhưng đồng thời họ còn có động lực thi đấu mãnh liệt và sở hữu tinh thần thép để đạt được thành công,” Dupont chia sẻ với ESPN. “Họ khao khát chiến thắng. Họ muốn cống hiến. Họ hiểu rõ cơ thể mình và biết bản thân có thể làm gì. Họ biết cách tập luyện và cách thích nghi với khối lượng công việc. Nhưng còn một yếu tố nữa cũng rất quan trọng là thời lượng thi đấu của họ khi còn trẻ đã tăng dần theo thời gian một cách hợp lý. Đây chắc chắn là một đề tài hay để nghiên cứu sâu thêm.”
Giữa họ còn có điểm chung nào khác nữa không? Họ đều đang đeo băng đội trưởng của đội tuyển quốc gia nước mình. “Cương vị này xuất phát từ lòng tin,” Branquinho khẳng định. “Có thể họ không phải là cầu thủ nhanh nhẹn nhất trên sân, nhưng các đồng đội luôn đặt trọn niềm tin vào họ. Điều này vô cùng quan trọng - sự cân bằng giữa yếu tố tâm lý và yếu tố thể chất, cùng với sự hòa nhập và tầm ảnh hưởng của họ lên toàn đội.
“Nhưng đến kỳ World Cup 2030, tôi không nghĩ chúng ta sẽ còn thấy bất kỳ cầu thủ không phải thủ môn nào ngoài 40 tuổi thi đấu ở Top 5 giải VĐQG hàng đầu châu Âu nữa. Chuyện đó đơn giản là bất khả thi. Có chăng là ở các giải đấu thấp hơn và những quốc gia có nền bóng đá kém hơn, chứ còn ở mấy đội bóng ưu tú hàng đầu ư? Chắc chắn là không.”
***
Džeko sẽ trở thành cầu thủ ngoài 40 tuổi (không tính thủ môn) thứ hai trong lịch sử góp mặt tại một kỳ World Cup khi Bosnia-Herzegovina bắt đầu chiến dịch của mình ở Toronto, trong trận đấu với Canada. Sau đó, sẽ đến lượt Ronaldo và Modrić vào ngày 17 tháng 6, khi Bồ Đào Nha chạm trán CHDC Congo tại Houston và Croatia đụng độ tuyển Anh tại Dallas.
Džeko tràn đầy hy vọng đây sẽ là một chiến dịch lịch sử, vượt lên trên cả thành tích cá nhân của bản thân anh: Bosnia-Herzegovina đang hướng tới mục tiêu lần đầu tiên lọt vào giai đoạn knock-out ở World Cup. Bất cứ khi nào cuộc hành trình của họ khép lại, Džeko sẽ dành một chút thời gian để cân nhắc bước đi tiếp theo. Anh sẽ thảo luận với Schalke về các kế hoạch tương lai và xem liệu họ có thực sự cần anh ở lại để giúp đội bóng chinh chiến tại Bundesliga, đồng thời lắng nghe cơ thể mình xem liệu nó có thể cố gắng cày ải thêm một mùa giải nữa hay không.
Liệu chúng ta có thể tiếp tục thấy cây săn bàn kỳ cựu này xuất hiện tại kỳ World Cup tiếp theo vào năm 2030 không? Sau một tràng cười dài, Džeko trả lời: “Chắc chắn là không rồi! Được góp mặt tại kỳ World Cup lần này đã là mục tiêu lớn nhất của tôi rồi. Có thể chơi bóng ở chặng cuối sự nghiệp trong màu áo đội tuyển quốc gia, cũng như với Schalke, là một điều vô cùng đặc biệt.”
Theo Tom Hamilton, ESPN
