Zinedine Zidane và ký ức về mùa hè 2006

Trong hành trình hướng tới World Cup 2026 tại Mỹ, Canada và Mexico, chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu những trích đoạn đặc biệt từ The Soccer 100, cuốn sách của The Athletic viết về 100 cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá, với sự cho phép của HarperCollins Publishers.

Loạt bài này tập trung vào 10 nhà vô địch World Cup có thứ hạng cao nhất trong danh sách. Nhân vật hôm nay đưa chúng ta trở lại mùa hè 2006 trên đất Đức, một kỳ World Cup mãi được nhớ đến vì dấu ấn quá lớn của một con người, theo cả cách huy hoàng nhất lẫn đau đớn nhất.

Hãy hình dung Zinédine Zidane trong căn nhà của mình vào lúc 3 giờ sáng, tỉnh dậy giữa đêm và có một cuộc trò chuyện kỳ lạ với một người hoặc một thế lực nào đó mà ông khẳng định sẽ mang bí mật ấy xuống mồ.

Chính khoảnh khắc bí ẩn đó đã kéo Zidane trở lại đội tuyển Pháp, sau khi ông từng tuyên bố chia tay bóng đá quốc tế. Với một cầu thủ luôn tạo cảm giác như đến từ thế giới khác, câu chuyện ấy nghe vừa khó tin, vừa rất Zidane. Một huyền thoại như ông dường như không thể trở lại theo cách bình thường.

Zidane đã rời Les Bleus sau Euro 2004. Khi đó, di sản của ông trong lịch sử bóng đá Pháp gần như đã hoàn chỉnh. Ông là linh hồn của chức vô địch World Cup 1998, người đưa nước Pháp tới ngôi sao đầu tiên trên ngực áo. Hai năm sau, ông tiếp tục dẫn dắt đội tuyển tới chức vô địch Euro 2000 bằng thứ bóng đá của một bậc thầy.

Ông không chỉ là một cầu thủ vĩ đại. Ông là biểu tượng của cả một thế hệ. Gương mặt Zidane từng được chiếu sáng trên Khải Hoàn Môn, trong tiếng hô vang của đám đông “Zizou Président”. Với nhiều người Pháp, ông đã làm quá đủ.

Nhưng với Zidane, câu chuyện chưa dừng lại.

Khi đội tuyển Pháp chật vật trong hành trình giành vé dự World Cup 2006, Zidane ở tuổi 33 bất ngờ đổi ý. Ông quyết định trở lại rồi giải thích quyết định ấy trên website cá nhân bằng những lời khiến cả nước Pháp sửng sốt.

“Một đêm, lúc 3 giờ sáng, tôi bất ngờ tỉnh dậy và sau đó nói chuyện với một người. Cho tới khi qua đời, tôi sẽ không bao giờ tiết lộ. Chuyện này quá điên rồ. Đó là một người mà có lẽ các bạn sẽ không bao giờ gặp. Trong những giờ sau đó, tôi ở nhà một mình với người ấy và tôi đã đưa ra quyết định trở lại. Tôi chưa từng trải qua điều gì như vậy trước đây. Tôi cảm thấy mình bị thúc đẩy bởi một sức mạnh đã chi phối hành vi của tôi. Đó là một sự mặc khải đối với tôi. Tôi phải nghe theo giọng nói đang khuyên bảo mình.”

Zidane không trở lại một mình. Hai cựu binh khác là Lilian Thuram và Claude Makélélé, những người cũng từng chia tay đội tuyển, đồng ý khoác áo Les Bleus thêm một lần nữa. Sự trở lại của họ giống như một cuộc tái sinh. Một đội tuyển Pháp đang rạn nứt bỗng tìm lại được trụ cột, kinh nghiệm và niềm tin.

Tác động ấy lớn đến mức Thierry Henry đã nói về Zidane bằng một giọng gần như sùng kính.

“Điều tôi sắp nói có thể nghe hơi quá, nhưng đó là sự thật. Chúa có tồn tại, và Người đã trở lại đội tuyển Pháp.”

Ba người con trở về đã giúp Pháp thoát khỏi thế hiểm nghèo ở vòng loại, vươn lên đứng đầu bảng và giành vé tới World Cup 2006.

Ngọn lửa tưởng đã tắt lại được thắp lên. Và Zidane như định mệnh sắp đặt, chuẩn bị bước vào vũ điệu cuối cùng của mình cùng Les Bleus.

Có một lý do khiến hai nghệ sĩ Douglas Gordon và Philippe Parreno chọn Zidane làm trung tâm cho bộ phim của họ vào năm 2005. Đó là một ý tưởng thú vị, theo chân một cầu thủ trong một môn thể thao tập thể, theo thời gian thực, trong suốt thời lượng của một trận đấu.

Họ sử dụng 17 máy quay đồng bộ để ghi lại mọi chi tiết trong màn trình diễn của nhân vật chính, ở trận La Liga giữa Real Madrid và Villarreal qua đó tạo nên bộ phim Zidane, A 21st Century Portrait. Đó là bản chất của nghệ thuật trực tiếp, không có gì bảo đảm sẽ xuất hiện một kịch tính, chiều sâu hay kết quả cụ thể nào. Thực tế, phần lớn thời lượng bộ phim chỉ quan sát Zidane chạy nhẹ và quan sát xung quanh. Nhưng vì ống kính tập trung quá sát vào nhân vật trung tâm, điều bộ phim không dễ truyền tải là cách ông đọc trận đấu trong mối liên hệ với tất cả những chuyển động quanh mình. Đó lại là một phần quan trọng trong ma thuật của Zidane.

Ông có một pha kiến tạo bằng cú bấm bóng cho Ronaldo và vì dính vào một vụ xô xát ở cuối trận, ông bị truất quyền thi đấu. Nhưng những điều ấy gần như chỉ là chi tiết phụ hoặc tình cờ. Bộ phim giống một nghiên cứu về một cầu thủ sở hữu sức hút đặc biệt, một vẻ quyến rũ rất riêng. Đó là lý do ông là lựa chọn hiển nhiên cho kiểu dự án như thế, vượt lên trên bất kỳ đồng nghiệp tài hoa nào cùng thời. Chúng ta có thể xem Zidane, có thể nghiên cứu Zidane, có thể yêu Zidane nhưng không dễ đi xuyên qua lớp bề mặt để hiểu con người thật của ông là như thế nào.

Zidane chơi bóng với một vẻ duyên dáng điềm tĩnh không thể bắt chước. Rất nhiều cầu thủ vĩ đại chiếm lấy trí tưởng tượng của người xem bằng sự bùng nổ hoặc những khoảnh khắc lóe sáng thiên tài. Zidane thì như đang giao cảm với trái bóng bằng trí óc như thể ông đã nhận ra cách thuần hóa hoặc điều khiển nó trước khi mọi thứ xảy ra, để rồi dễ dàng khiến đối thủ bối rối bằng một động tác khôn ngoan hoặc một cú chạm nhẹ như tơ.

Thực sự rất hấp dẫn khi tự hỏi có bao nhiêu phần của sự vĩ đại đến từ bản năng và bao nhiêu phần đến từ trí thông minh cùng quá trình rèn luyện. Trong guồng chuyển động liên tục và dữ dội của một trận đấu, liệu có thật sự đủ thời gian để suy nghĩ hay không? Zidane từng suy ngẫm về điều đó trong cuộc trò chuyện với The Athletic năm 2023.

“Khi tôi ở trên sân, mọi thứ là bản năng,” ông nói. “Tôi không có nghi thức đặc biệt nào. Tôi không cảm thấy áp lực. Tôi chỉ hạnh phúc khi được ở đó, trên sân và chơi bóng trước 50.000 hay 80.000 người. Đó là giấc mơ của tôi từ khi còn nhỏ. Bước ra và chơi bóng trước 80.000 người ư? Hãy tưởng tượng mà xem. Đó mới là điều phi thường.”

Đức, quốc gia chủ nhà World Cup 2006 trở thành điểm đến cho cuộc phiêu lưu mùa hè cuối cùng, đầy mê hoặc của Zidane và tuyển Pháp.

Ông đã nói rõ rằng đây sẽ là đoạn kết, là màn hạ màn của mình và ông sẽ giải nghệ hoàn toàn sau khi giải đấu khép lại. Áp lực soi xét dành cho ông vì thế càng dày thêm. Ngay cả trong hoàn cảnh bình thường, Zidane vốn đã sống dưới thứ ánh đèn rực hơn phần lớn những người khác. Cộng thêm câu chuyện trở lại và chuyến đi cuối cùng, người ta không thể xem tuyển Pháp ở World Cup ấy mà không dồn mắt vào nhân vật chính.

Tuyển Pháp khởi đầu vòng bảng bằng hai trận hòa nhạt nhòa trước Thụy Sĩ và Hàn Quốc. Lối chơi của họ uể oải, chập chờn. L’Équipe nắm bắt đúng tâm trạng cả nước bằng một dòng tít đầy than thở, “Giờ chúng ta phải làm gì?” Một phần tư triệu người tham gia cuộc thăm dò của chính tờ báo này, với câu hỏi liệu Pháp có thể vào chung kết hay không và 88% trả lời là không. Nặng nề thật.

Đội bóng đã làm điều cần thiết trước Togo ở trận thứ ba và cũng là trận cuối vòng bảng để giành quyền đi tiếp. Nhưng nhìn tổng thể, gần như chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy Zidane sẽ có một lời chia tay giàu kịch tính cùng một đoạn kết xứng đáng. 

Khi Tây Ban Nha gặp Pháp ở vòng 16 đội tại Hanover, đó được xem là một trong những cặp đấu đáng chú ý nhất vòng knock-out đầu tiên. Sân đấu tràn đầy năng lượng còn Tây Ban Nha nhập cuộc tốt hơn và sớm vượt lên dẫn trước.

Pháp lúc ấy buộc phải tự nhìn lại mình. Đội hình của họ có quá nhiều tài năng để chấp nhận thứ bóng đá nhạt nhòa đã thể hiện dưới thời Raymond Domenech, một huấn luyện viên luôn bị xem là lập dị. Sau vòng loại nhiều vấn đề và vòng bảng tẻ nhạt, Les Bleus lại rơi vào thế bị dẫn ở trận đấu sinh tử đầu tiên. Trách nhiệm không còn nằm ở ai khác. Các cầu thủ hiểu rằng họ phải tự cứu lấy mình.

Và từ bên trong, đội tuyển Pháp như tự giành lại quyền kiểm soát. Người cầm lái không ai khác ngoài Zidane.

Phản ứng sau đó thật sự mang màu sắc Pháp. Franck Ribéry ghi bàn gỡ hòa. Rồi Zidane treo bóng từ một quả đá phạt để Patrick Vieira đánh đầu đưa Pháp vượt lên. Nhưng khoảnh khắc thật sự làm thay đổi niềm tin của cả đội đến ở cuối trận. Pháp không chỉ thắng. Họ thắng bằng dấu ấn của Zidane, bằng cú chạm cuối cùng của một nhạc trưởng.

Trong thời gian bù giờ, Zidane tăng tốc bên cánh trái, kéo trái bóng vào vùng kiểm soát quen thuộc của mình. Cả sân như nóng lên. Mọi ánh mắt đổ dồn về phía ông. Zidane ngoặt bóng qua Carles Puyol, nghiêng người rồi dứt điểm đánh bại Iker Casillas. Cách ông ăn mừng sau đó giống như một bậc đàn anh đang chỉ cho thế hệ trẻ thấy bóng đá ở đẳng cấp cao nhất phải được chơi như thế nào.

Sau trận đấu, L’Équipe mở lại cuộc thăm dò về khả năng Pháp vào chung kết. Sự thay đổi thật khó tin. Lúc này, 90% người được hỏi tin rằng đội tuyển Pháp đã hồi sinh và hoàn toàn có thể đi đến trận cuối cùng.

Chướng ngại tiếp theo là Brazil.

Trận tứ kết tại Frankfurt mang một tầng cảm xúc đặc biệt. Zidane và Ronaldo gặp lại nhau, 8 năm sau đêm chung kết World Cup 1998, nơi số phận của họ từng đi theo hai hướng trái ngược.

Có một bức ảnh đủ sức sống mãi với thời gian. Ngay trước giờ bóng lăn, Zidane và Ronaldo đứng đối diện nhau, chia sẻ một câu đùa riêng rồi bật cười như hai đứa trẻ. Với những con người đã sống ở đỉnh cao như họ, không có nhiều người thật sự hiểu được cảm giác ấy. Nhưng giữa Zidane và Ronaldo có một lịch sử chung, đủ để tạo ra khoảnh khắc chỉ riêng họ mới hiểu trọn vẹn.

Rồi trận đấu bắt đầu và Zidane chơi như trong một giấc mơ.

Ông giống một diễn viên bước vào cảnh quay cuối cùng, hoặc một nghệ sĩ chơi nốt nhạc sau chót. Ông tận hưởng từng pha bóng. Ông vui đùa ngay trong một trận tứ kết World Cup trước Brazil. Ngay từ những phút đầu, Zidane xoay người thoát pressing nhẹ như không, khiến khán đài phải ồ lên tán thưởng.

Ông điều khiển nhịp chơi của tuyển Pháp, rồi trực tiếp mở ra pha bóng quyết định. Từ quả đá phạt của Zidane, bóng tìm đến Thierry Henry, và Henry ghi bàn thắng duy nhất của trận đấu. Đó là một màn trình diễn mang tầm huyền thoại, kiểu màn trình diễn người ta sẽ còn nhắc lại rất lâu sau khi giải đấu khép lại.

Đến bán kết tại Munich, đối thủ của Pháp là Bồ Đào Nha. Trận đấu ấy lại kéo Zidane về với một ký ức cũ. Một lần nữa, mọi thứ được định đoạt bằng một quả phạt đền. Và một lần nữa, Zidane khiến khoảnh khắc căng thẳng ấy trông thật đơn giản.

Ông từng làm điều tương tự trước chính Bồ Đào Nha ở bán kết Euro 2000. Khi đó, áp lực còn dữ dội hơn. Đối thủ mất kiểm soát vì quyết định thổi phạt đền ở cuối hiệp phụ và thậm chí dọa rời sân. Zidane phải chờ vài phút, gần như đứng yên, tách mình khỏi tất cả tiếng ồn xung quanh.

Các đồng đội tiến đến nói chuyện, động viên, đưa lời khuyên. Nhưng Zidane không để bất kỳ điều gì lọt vào tâm trí. Ông ở trong thế giới riêng của mình, nơi chỉ có trái bóng, khung thành và trách nhiệm.

“Tôi không nghe. Tôi không nghe vì tôi là người sẽ sút. Đó là trách nhiệm của tôi. Chính tôi biết mình phải làm gì. Không phải việc của người khác khi bảo tôi phải làm gì,” ông giải thích.

Những tuần lễ knock-out tại World Cup 2006 vì thế giống như một mối tình mùa hè giữa Zidane và tuyển Pháp. Họ từng rời xa nhau, rồi lại tìm thấy nhau đúng lúc tất cả tưởng như đã muộn.

Bởi vậy, khi trận chung kết đến gần, cảm giác không còn đơn thuần là bóng đá. Nó giống như định mệnh đang dõi theo bước chân cuối cùng của Zidane trong màu áo Les Bleus.

Rồi đối thủ cuối cùng xuất hiện. Italia.

Đó là khúc hoan ca cuối cùng của Zidane, với chiếc cúp vàng World Cup được đặt lên bàn cân. Ánh hào quang xanh quanh ông vẫn còn nguyên vẹn khi ông bước lên chấm phạt đền, trong trận chung kết lớn nhất đời cầu thủ.

Zidane chọn một cú Panenka táo bạo. Bóng bay lên, chạm xà ngang rồi rơi xuống phía sau vạch vôi. Ông đưa Pháp vượt lên theo cách lạnh lùng đến khó tin. Trong một khoảnh khắc, mọi thứ trông thật dễ dàng, như thể ông vẫn đang kiểm soát cả sân khấu bằng sự điềm tĩnh của một ông trùm bóng đá.

Nhưng rồi bóng tối xuất hiện.

Marco Materazzi là kiểu hậu vệ luôn biết cách khiêu khích đối thủ. Những lời lẽ mà anh ta ném về phía Zidane, liên quan đến gia đình ông chẳng khác nào một quả lựu đạn đã được rút chốt. Cơn giận bùng lên. Zidane quay lại, lao đầu vào ngực Materazzi.

Đó là một hành động bản năng, đầy cảm xúc và cũng là khoảnh khắc gây sốc tột độ trong chương cuối của một sự nghiệp vĩ đại. Hình ảnh Zidane lặng lẽ bước qua chiếc cúp vàng trên đường vào phòng thay đồ trở thành một trong những khung hình ám ảnh nhất lịch sử World Cup. Chiếc cúp đứng đó, ngay trước mắt ông, như một lời trêu ngươi của số phận.

Người ta vẫn nói, không có thiên tài vĩ đại nào hoàn toàn thiếu đi một chút điên rồ.

Dĩ nhiên, những lời chỉ trích sau đó rất dữ dội. Làm sao biểu tượng được yêu mến nhất của nước Pháp lại có thể kết thúc như vậy? Làm sao người ta có thể giải thích hành động ấy với những đứa trẻ từng xem ông là hình mẫu? Làm sao một vị thần bóng đá lại gục ngã theo cách quá con người đến thế?

Nhưng tại Paris, sau khi Italia giành chức vô địch World Cup trên chấm luân lưu, hàng nghìn cổ động viên Pháp vẫn đổ về Place de la Concorde. Họ không gọi tên nhà vô địch. Họ gọi tên người hùng vừa sa ngã của mình.

“Zizou!”

Mùa hè tình yêu của Zidane khép lại bằng một khoảnh khắc đen tối của đam mê.

Cú húc đầu ấy trở thành hình ảnh định danh của World Cup 2006. Nhưng sẽ là một sai lầm lớn nếu dùng nó để tóm gọn sự nghiệp và vị trí của Zidane trong lịch sử bóng đá.

Ông là một kỳ quan. Một nhà sáng tạo. Một chiến binh. Một thi sĩ trên sân cỏ.

Zidane vẫn là vị thần bóng đá mà Thierry Henry từng nhắc tới. Chỉ có điều trong khoảnh khắc cuối cùng, ông cho cả thế giới thấy rằng ngay cả những vị thần cũng có thể mang trái tim của một con người.

(Dịch từ bài viết The Soccer 100: Zinedine Zidane — The summer of 2006 and the love of an old flame)